اصلا نمی شود گفت كه كلا خوبند یا بد، باید باشند یا نباید باشند، درستند یا غلط. قضاوت درباره آنها بستگی به شرایط و موقعیت دارد. یكی از این موارد تقلید كردن است.
تقلید كوركورانه از عملكرد دیگران بدون اینكه بدانیم كارشان واقعا درست است یا نه، جز گرفتاری و دردسر سودی نخواهد داشت. نمونه بارز آن را می توان در تقلید و بعضی چشم و هم چشمی های خانوادگی زنان مشاهده كرد. چشم و هم چشمی ها و تقلید هایی كه نتیجه اش سردی كانون خانواده، قطع شدن روابط خانوادگی و متشنج شدن روابط اجتماعی است.
***
همسران شاكی
امیری كارمند 38 ساله بانك دل پر دردی از تقلید همسرش از روش زندگی خواهرش دارد. او می گوید: «باجناقم وضع مالی خوبی دارد و مدام خانواده اش را به سفرهای خارجی می برد. همسر من هم اصرار می كند كه ما هم باید مثل آنها زندگی كنیم. در حالی كه حقوق من كفاف چنین خرج هایی را نمی دهد. اما او بدون رضایت من می رود و بلیت می گیرد و هتل رزرو می كند و آن وقت من مجبورم از این طرف و آن طرف وام بگیرم تا بتوانم این هزینه ها را پرداخت كنم.»
امیری ادامه می دهد: «وقتی به همسرم اعتراض می كنم او عصبانی می شود و می گوید مگر من چه چیزی كمتر از خواهرم دارم كه باید زندگی ام این طوری باشد؟ من هم می خواهم مثل او زندگی كنم و تو وظیفه داری رفاه مرا فراهم كنی. به همین خاطر هر بار كه از خانه باجناقم برمی گردیم تا یك هفته در خانه مان جنگ و دعواست و آرامش نداریم.»
همه جامعه شناسان، روانشناسان و مشاوران خانوادگی همواره از اهمیت آرامش در محیط خانوادگی و نقش آن در تربیت فرزندان صحبت می كنند و تمام تلاششان را به كار می گیرند تا راهكارهای ایجاد و حفظ آرامش در محیط خانوادگی را آموزش دهند. آن وقت كمی عجیب به نظر می رسد كه كسی تنها به خاطر تقلید از زندگی دیگران این آرامش را از خود و خانواده اش دریغ كند.میرزایی هم مغازه داری است كه به قول خودش از چشم و هم چشمی های همسرش به روز سیاه نشسته است.
او تعریف می كند: «من از بچگی یاد گرفته بودم كه صله رحم و دیدار دوستان و اقوام واجب است و هر هفته ساعتی را به این كار اختصاص می دادم اما از وقتی كه ازدواج كرده ام، روابطم روز به روز كمتر شده است. چون همسرم مدام به رفتارهای دیگران نگاه می كند و می خواهد مثل آنها باشد. مثل آنها لباس بپوشد، حرف بزند، كار كند و خلاصه همه زندگی اش را بر مبنای عملكرد آنها تنظیم كند. او اصلاً به شخصیت و شرایط زندگی خودش توجهی ندارد و تنها نگاه می كند كه چه چیزی مد شده یا دیگران این روزها دنبال چه كاری هستند و بعد از چند روز آن را رها می كند و سراغ كار دیگری می رود.»
میرزایی توضیح می دهد: مثلا یك روز در مهمانی حرف از چاقی می شود، همسرم به فكر رفتن به سالن لاغری می افتد. بعد سراغ متخصص تغذیه می رود و هفته بعد كه صحبت از موضوع دیگری می شود، كار دیگری را از سر می گیرد. این رفتار او باعث بی ثباتی رفتار بچه هایمان هم شده است و دخترم كه اكنون سال سوم دبیرستان است تا به حال دو بار تغییر رشته داده است.
دكتر دماوندی، متخصص روانشناسی ریشه تقلید را در عدم اعتماد به نفس می داند و می گوید: كسانی كه اعتماد به نفس ندارند و از آنچه هستند احساس رضایت نمی كنند، سعی می كنند با تقلید و دنباله روی از دیگران ضعف های خود را بپوشانند و به اصطلاح با همرنگ جماعت شدن، از آنچه خودشان واقعا هستند، فرار كنند.
این متخصص روانشناسی اضافه می كند: علاوه بر این، بسیاری از نوجوانان در دوران بلوغ به علت مواجهه با بحران های نوجوانی، به تقلید روی می آورند و سعی می كنند
بدین وسیله به شخصیت خود شكل دهند كه البته این وضع موقتی است و بعد از گذشتن از بحران های بلوغ برطرف می شود. در این دوره نوجوانان تحت تاثیر دوستانشان قرار می گیرند و از لباس پوشیدن، حرف زدن و دیگر رفتارهای دوستانشان پیروی می كنند.
به هر حال تقلید در دوره نوجوانی موقتی و گذرا، خطری برای نوجوانان ایجاد نمی كند اما تقلید در بزرگسالی اگر بدون حساب و كتاب باشد مشكل آفرین است و روابط فرد را با دیگران دچار مشكل می كند. چون چنین فردی مدام از این شاخه به آن شاخه می پرد و هر روز به شكلی درمی آید و رفتار جدیدی در پیش می گیرد.
تقلید خوب، تقلید بد
محبوبه خانمی 45 ساله و خانه دار است. او درباره تقلید می گوید: به نظر من تقلید اگر از رفتارهای خوب دیگران باشد، بسیار خوب است و باعث رشد و كمال فرد می شود و كسی از آن خرده نمی گیرد كه هیچ بلكه خیلی هم باعث خوشحالی است كه كسی رفتار خوبی را ببیند و آن را سرمشق خود قرار دهد. اما اگر تقلید در چیزهای بی اهمیت و روزمره باشد، باعث عذاب و ناراحتی خود مقلد می شود». او ادامه می دهد: «من همسایه ای دارم كه مرتب در زندگی دیگران سرك می كشد و هر كاری كه آنها بكنند او هم انجام می دهد، بدون اینكه به درستی و یا غلطی آن فكر كند. مثلاً چند وقت پیش یكی از همسایه ها از حج برگشته بود و ما به استقبالش رفتیم. یكی از دوستان آن خانم یك ظرف كریستال گرانقیمت به عنوان چشم روشنی آورده بود. فردای آن روز این خانم همسایه یك ظرف كریستال گران تر را برای حاج خانم برد و بعد از آن تا یك هفته صدای داد و فریاد او و شوهرش بلند بود چون شهریه دانشگاه پسرش را برای خریدن آن ظرف خرج كرده بود».
محبوبه اضافه می كند: «البته تقلید فقط در این چیزها نیست و اگرچه بیشتر در وسایل خانه و لباس و جواهرات و خلاصه چیزهای مادی دیده می شود اما تنها در مادیات خلاصه نمی شود. بلكه خیلی از افراد بدون توجه به درستی یا نادرستی از رفتارهای دیگران نیز تقلید می كنند كه به نظر من ضرر این كار خیلی بیشتر از تقلید در امور مادی است و دوام و ماندگاری اش بیشتر است».
تقلید از رفتارهای دیگران به این علت اشتباه است كه هر كسی شرایط زندگی خودش را دارد و رفتارهایش ممكن است در چارچوب مسائل خانوادگی خودش صحیح و مناسب باشد اما وقتی كس دیگری همان رفتار را در پیش می گیرد با مشكل مواجه می شود و نتیجه دلخواه را نمی گیرد. آن وقت هم خودش لطمه می بیند و دچار ناراحتی می شود و هم اعضای خانواده اش و كسانی كه با او در ارتباطند ناراحتی های زیادی را تحمل می كنند.